PROJECT BETON- EN WATERBOUW

Afrikaanderplein Rotterdam wint Omgevingsarchitectuurprijs

Uitgevoerd in opdracht van Gemeentewerken Rotterdam door de Aannemerscombinatie Colijn Aannemersbedrijf B.V. en A.W. Molhoek B.V.

Het parkontwerp Afrikaanderplein in Rotterdam is winnaar van de Omgevingsarchitectuurprijs 2006. De bijzondere ontwerpaanpak en de hoogwaardige inrichting waren reden voor de jury om dit project uit 56 inzendingen te kiezen. Ontwerper OKRA landschapsarchitecten uit Utrecht ontving tijdens het symposium ‘De weerbare buitenruimte’ in het stadhuis van Almere de cheque van € 10.000 uit handen van burgemeester Annemarie Jorritsma. Deelgemeente Feijenoord Rotterdam werd als opdrachtgever eveneens geëerd met het resultaat. Eervolle vermeldingen waren er voor de inrichting van de Loolaan in Apeldoorn en Stadserf Oude Markt Enschede vanwege overtuigend vakmanschap, vasthoudendheid en compromisloosheid van deze ontwerpen.

Het parkontwerp Afrikaanderplein geeft een passend antwoord op de toenemende druk op de openbare ruimte binnen een stadsvernieuwingswijk met een grote diversiteit aan culturen. Een druk die leidt tot claimgedrag door bepaalde doelgroepen en daarmee tot gevaar voor de openbaarheid. De jury meent dat dit gevaar is afgewend door te kiezen voor een duidelijke opdeling van de ruimte met toewijzing van deelgebieden voor de warenmarkt en voor jongere en oudere jeugd. De kern wordt gevormd door een afsluitbaar parkgedeelte voor de hele wijk, doorsneden door looproutes die dit park niet alleen tot een aantrekkelijk wijkpark maken, maar ook tot een onderdeel van het stelsel van wegen en voetpaden in de wijk. De combinatie van materiaalgebruik en een hoog niveau van detaillering leiden tot een divers en intensief gebruik. Zowel ontwerpdoelstellingen als beheersaspecten hebben hier zodanig inhoud gekregen dat gesproken kan worden van een weerbare buitenruimte. Zou men hier kosten en opbrengsten over een langere termijn vergelijken, dan is zeker sprake van goed rentmeesterschap. De hoge opbrengsten in termen van gebruikswaarde, belevingswaarde, toekomstwaarde, economische waarde en natuurlijk ook de maatschappelijke en sociale waarde zijn aantoonbaar aanwezig.

Op basis van de inzendingen kan worden gesteld dat veel inrichtingen zorgvuldig, met vakmanschap en in een goed samenspel tussen opdrachtgever, ontwerper, uitvoerder en beheerder tot stand komen. Er wordt ontworpen zonder dat sprake is van overdreven vormwil en met steeds meer aandacht voor uitvoering en beheer; soms zelfs op het saaie af. Ontwerpers zouden mogen worden uitgedaagd om met behulp van meer duurzame en slimme oplossingen extra beheerskosten zo veel mogelijk te voorkomen, en om zichtbaar te maken tegen welke extra (beheers)kosten een hoger kwaliteitsniveau kan worden bereikt, zodat politiek een afweging te maken is. Er is niettemin veel waardering voor de inzet en het doorzettingsvermogen waarmee ontwerpers in vaak complexe, moeilijke situaties tot zeer acceptabele resultaten komen. De resultaten zijn te vinden in het juryrapport Omgevingsarchitectuurprijs 2006, dat is op te vragen via www.oap-prijs.nl

De jury van de Omgevingsarchitectuurprijs 2006 kende de volgende samenstelling:
Arno van Roosmalen (voorzitter), directeur Stroom Den Haag.
Adj. prof. Bart Brands, directeur Karres en Brands landschapsarchitecten bv te Hilversum.
Ing. Piet van de Hoef, hoofd Beheer Openbare Ruimte gemeente ’s-Hertogenbosch.
Ir. Mariet Schoenmakers, directeur Gebiedsontwikkeling AM te Nieuwegein.
Secretaris namens de Stichting Omgevingsarchitectuurprijs: ir. Cees van Tricht.

Noot voor redactie:
Meer informatie over de Omgevingsarchitectuurprijs 2006 is te verkrijgen bij Marijke Zorge, telefoon (0182) 39 39 00, e-mail m.zorge@zppr.nl of via de website www.oap-prijs.nl. Zowel van het winnende project als van de eervolle vermeldingen is digitaal fotowerk beschikbaar. Het juryrapport en een overzicht van alle inzendingen verschijnen in een brochure.

Keuze winnaar en motivering

De jury kent de Omgevingsarchitectuurprijs 2006 toe aan een project dat een passend antwoord geeft op de toenemende druk op de openbaar toegankelijke buitenruimte binnen een stadsvernieuwingswijk met een grote diversiteit aan culturen. Een druk die leidt tot claimgedrag door bepaalde doelgroepen en daarmee tot gevaar voor de openbaarheid. Bij dit project is dit gevaar afgewend door te kiezen voor een duidelijke opdeling van de ruimte met toewijzing van deelgebieden voor de warenmarkt en voor jongere en oudere jeugd. De kern wordt echter gevormd door een afsluitbaar parkgedeelte voor de hele wijk, doorsneden door looproutes die dit park niet alleen tot een aantrekkelijk wijkpark maken, maar ook tot een onderdeel van het stelsel van wegen en voetpaden in de wijk.

Het park biedt een aantrekkelijke verblijfssfeer met een verdiepte (lig)weide, omsloten door bomen, een waterpartij en een omloop langs het hek dat het gebied afschermt, gecontinueerd over het water. Het afsluitbaar maken van dit vitale onderdeel (het park) van het plein in een dichtbevolkte wijk lijkt controversieel. De jury voelt dit echter als het bewaren van een rijk wijkbezit, dat verpakt is in een fors en fraai vormgegeven afsluitbaar hekwerk. Deze vormgeving geeft het signaal aan de wijk dat zuinig met dit juweel moet worden omgesprongen. Het materiaal- en kleurgebruik versterkt dit signaal.

Het project komt op tekening ogenschijnlijk niet spectaculair over, maar men moet het vooral beleven en voelen. De combinatie van materiaalgebruik en een hoog niveau van detaillering leiden tot een divers en intensief gebruik, zoals in de praktijk zelfs bij slecht weer blijkt. Zowel ontwerpdoelstellingen als beheersaspecten hebben hier zodanig inhoud gekregen dat gesproken kan worden van een weerbare buitenruimte. Zou men kosten en opbrengsten over een langere termijn vergelijken, dan is zeker sprake van goed rentmeesterschap. De hoge opbrengsten in termen van gebruikswaarde, belevingswaarde, toekomstwaarde, economische waarde en natuurlijk ook de maatschappelijke en sociale waarde zijn in dit parkontwerp immers aantoonbaar aanwezig.

Voor de jury was de bijzondere aanpak en de hoogwaardige inrichting van het parkontwerp Afrikaanderplein in Rotterdam voldoende reden om aan dit project de Omgevingsarchitectuurprijs 2006 toe te kennen.

Parkontwerp Afrikaanderplein

De feestelijke opening van het Afrikaanderpark in Rotterdam was tekenend voor het multi-culturele karakter van deze plek. Alle eethuizen en restaurants in de directe omgeving hadden er een eettentje neergezet. Een plek voor iedereen. Als ‘focal point’ in het publieke domein, dat voor binding en samenhang zorgt. In de inrichting is volop ruimte voor gebruik. Dit wordt versterkt door eenvoudige vormgeving met duidelijk gearticuleerde ruimtelijke middelen. Ruimte alleen is echter niet voldoende. De inrichting prikkelt ieders fantasie en daagt uit tot gebruik. Een ruimte die past bij de wijk. De bewoners voelen zich er thuis.

Het Afrikaanderplein was uitgeleefd, intensief gebruikt omdat er verder geen ruimte meer was in de wijk. Het was een optelsom van fragmenten: allerlei gebruikersgroepen hadden hun eigen plek ingenomen. In het midden bleven een paar veldjes over, waar vandalisme en vervuiling hoogtij vierden. Maar mogelijkheden waren er volop, want het plein had alle potenties om een krachtige ruimte in de stad te zijn, met een eigen sfeer en uitstraling en bruisend van activiteiten. Met geld van het stadsbestuur van Rotterdam gaf de deelgemeente Feijenoord de aanzet tot de herinrichting. Als eerste stap werden er gesprekken gevoerd met alle mogelijke gebruikers- en bewonersgroepen en werden problemen en wensen in kaart gebracht. OKRA landschapsarchitecten werd gevraagd volgens deze lijst, aangevuld met gemeentelijke randvoorwaarden, een plan te maken. Voor het ontwerp moesten strategische keuzes worden gemaakt om de versnipperde ruimte structureel aan te pakken. De mensen van OKRA stelden daarom dat er éérst een masterplan moest komen, een idee over de toekomst van het Afrikaanderpark waar alle gebruikers achter staan. Op die manier was het budget duurzaam in te zetten, bouwend aan een gezamenlijke toekomst.

Ieder zijn plek
Centraal in het masterplan stonden drie thema’s: toegankelijkheid, openbaarheid en het parkgebruik. Uit de thema’s volgden ruimtelijke maatregelen die in het masterplan zijn samengevoegd en uitgewerkt. Het park kent een vrij te gebruiken middengebied en een schil met vastgelegde programma’s. In de schil vindt men een speelstrook voor diverse leeftijden, verharde sportvelden, pleinspelen, een horecaterras en twee verharde zijden voor de markt. Voorts is er ruimte voor vogelopvang, botanische tuin en de moskee. Het gezamenlijke middengebied is rustig en biedt de ruimte voor flaneren, zitten, balletje trappen, picknicken, eendjes voeren et cetera. Het beeld wordt beheerst door de open ruimte omsloten door een bomenkader. De weide ligt enigszins verdiept, omgeven door heesterborders en trappen. Een scheg in de weide en waterpartij geven een bijzondere sfeer aan de ruimte. Een tweede element dat karakter geeft aan het Afrikaanderpark is de onhollands zonnige omloop met zijn goudoranje zit/keermuren en zilverglimmer verharding van natuursteen. Binnen dit rustige kader vormt de detaillering aanleiding voor spel en bijzondere momenten. Kindertegels, van elke leerling in de wijk een, verlevendigen de omloop en maken het park nog meer van de wijkbewoners. Net als de evenementen nemen ze voor een korte tijd het park over, om het vervolgens weer terug te geven aan het dagelijkse beeld.

Afsluitbaar
Door het park met een fraai hekwerk afsluitbaar te maken, is versnippering in eilandjes bestreden. In plaats van een groene restruimte is het Afrikaanderplein een echt park. Het hekwerk mag echter de integratie van de verharde ruimten buiten het hek, zoals de markt, niet frustreren. Daarom is een lamellenhek geïntroduceerd, waarmee grote delen van de omranding overdag open kunnen worden gezet. Parkwachters openen en sluiten de lamellen. Het komt de toegankelijkheid ten goede. en zo worden ook de problemen met beheer en veiligheid daadkrachtig aangepakt.

De randen van het park zijn open gemaakt. Dit vergroot de visuele openbaarheid van het Afrikaanderpark. Voortaan kan iedereen van het hele park genieten, zelfs van die delen die fysiek niet altijd voor iedereen toegankelijk zijn. Ook vanuit de straten in de omgeving kan men het park inkijken. De ruimte van het park als groene oase is voortaan zichtbaar en beleefbaar vanuit de drukke, dichtbebouwde wijk.